Współczesna animacja hiszpańska II

MY STORY & ORIGINAL MINDS
W tym roku (2022), Hiszpania po raz pierwszy w swojej historii zdobyła Oscara w kategorii Animacja za krótkometrażowy film The Windshield Wiper Alberto Mielgo i Leo Sáncheza. Na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Animowanych w Annecy w 2020 roku Alberto Vázquez (który właśnie ukończył swój drugi film pełnometrażowy Sangre de Unicornio) otrzymał Specjalną Nagrodę Jury za film Homeless Home – po raz pierwszy Hiszpan wrócił do domu z Kryształem. Te i inne niedawne wyróżnienia zapewniają naszej kinematografii międzynarodową rozpoznawalność, a mimo to stanowią jedynie wierzchołek góry lodowej wielkiego talentu współczesnych hiszpańskich animatorów, którzy uczestniczą w niezwykłym momencie twórczym, jaki to medium przeżywa w naszym kraju.

W 2015 roku, dzięki jednostkom publicznym Acción Cultural Española i Centrum Kultury Współczesnej w Barcelonie, byłam kuratorem projektu badawczego, restauratorskiego i popularyzatorskiego, którego efektem był program 8 pokazów zatytułowany From Doodles to Pixels. Over One Hundred Years of Spanish Animation. Cykl pokazów obejmował filmy historyczne i autorskie (krótkometrażowe, pełnometrażowe i reklamy) z ponad stuletniej historii naszego kraju, które wcześniej albo były mało wyeksponowane, albo w ogóle nie były pokazywane. Był to doskonały pretekst, by wprowadzić do obiegu, w nowych, zremasterowanych kopiach, część audiowizualnej spuścizny naszego kraju i opowiedzieć o jej odkryciach i osobliwościach. Program zawitał do 35 miejsc na całym świecie, w tym na MoMA w Nowym Jorku i na Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Annecy. Do dziś zachowała się kolekcjonerska edycja składająca się z 3 płyt DVD i książki, wydanych jako katalog pokazu.

Od tamtego czasu animacja w naszym kraju rozwija się, wzbogacając o nowe i ciekawe propozycje. Dziś Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych Animator w Poznaniu daje mi możliwość uaktualnienia tego programu dla międzynarodowej publiczności o tytuły zrealizowane w ostatniej dekadzie w Hiszpanii.

Z przyjemnością prezentuję w Polsce dwa seanse dla dorosłych widzów: Spanish Contemporary Animation 1: My Story oraz Spanish Contemporary Animation 2: Original Minds. Oprócz tych programów, niektóre tytuły zostały włączone do festiwalowego programu dla dzieci.

20 wybranych filmów ukazuje idiosynkrazję naszej kinematografii animowanej poprzez pewne zagadnienia, które powtarzają się od czasu pierwszych filmów animowanych, powstałych ponad sto lat temu, aż po dzień dzisiejszy. Z jednej strony zwraca uwagę aspekt eksperymentalny oraz duża różnorodność technik i stylów, które zostały odziedziczone i przeniesione na nowe terytoria (między innymi przez Krisa Zembe, Fernando i Helenę Pomares z ich wspaniałymi rysunkami, Sama, Annę Solanas i Marca Ribę z perfekcją ich lalek poklatkowych oraz Daniela Martíneza i Rafę Cano z fantastycznym 3D).Z drugiej: wyróżnia się związek animacji w Hiszpanii ze światem komiksu undergroundowego, widoczny w pracach Carli Pereiry i Alberto Vázqueza, dwójki rysowników, którzy inspirują nim swoje filmy (podobnie jak ich poprzednicy, Jordi Amorós i Javier Mariscal, by podać nie tak odległy przykład). Warto również wspomnieć o związkach hiszpańskiego kina animowanego ze sztuką (przypominamy tu kluczowo istotny dorobek baskijskiego malarza i filmowca José Antonio Sistiagi) w twórczości takich animatorów, jak między innymi Izibene Oñederra, Isabel Herguera i María Lorenzo. Na uwagę zasługuje również fakt, że od czasów naszego wielkiego pioniera Segundo de Chomón (1871-1929), który pracował głównie we Francji i Włoszech, obserwujemy ucieczkę talentów w kierunku bardziej rozwiniętych rynków, np. do Ameryki czy innych krajów europejskich. W tym programie znajdą się animatorzy szanowani w międzynarodowym przemyśle, tacy jak César Díaz Menéndez – który pracował dla Tima Burtona, Wesa Andersona i Guillermo del Toro, oraz Carlos Baena, kluczowy pracownik Pixara, który na szczęście nie zaprzestał również tworzenia własnych dzieł. I wreszcie dwa nowe motywy lub sfery zainteresowania, wyczuwalne w ostatniej dekadzie: samoreprezentacja i feminizm. W rytm z aktualną twórczością międzynarodową zainteresowanie animacją z akcentem dokumentalnym, historiami z życia wziętymi, a także wystąpienie przed szereg wielu młodych animatorek sprawiły, że nasza filmografia zyskała niespotykaną dotąd różnorodność tematyki i formy. Wystarczy spojrzeć na prace Rocío Álvarez, Maríi Manero, Cármen Córdoby i licznych innych młodych animatorek, aby uświadomić sobie, że tematy, motywy i estetyka wciąż się odnawiają.

W programie znalazły się jedne z najlepszych filmów krótkometrażowych wyprodukowanych w ostatniej dekadzie w Hiszpanii – kraju o wielkiej tradycji artystycznej; skromnej, ale interesującej historii animacji; rosnącej uwagi poświęcanej twórczości w środowisku technologicznym. To wszystko, wraz z mnożącymi się szkołami i studiami, tworzy coraz solidniejsze i bardziej twórcze środowisko dla animacji. Mam nadzieję, że spodoba się wam ten wybór hiszpańskiej animacji!

PROGRAM / PROGRAMME
Muedra, César Díaz, Espanya, 2019, 9’
Lursaguak, Izibene Oñederra, Espanya, 2019, 12’
Carne, Kamila Kater, Espanya, 2019, 12’
Esfinge urbana, María Lorenzo, Espanya, 2019, 5’
Rutina: La prohibición, Sam Orti, Espanya, 2020, 8’
Roberto, Carmen Córdoba,Espanya, 2020, 10’
Proceso de selección, Carla Pereira,  Espanya, 2020, 3’
The Windshield Wiper (El limpiaparabrisas), Alberto Mielgo, Espanya, 2021, 15’

This year 2022 Spain has won, for the first time in its history, an Oscar in animation with the short film The Windshield Wiper, by Alberto Mielgo and Leo Sánchez. At the 2020 edition of the Annecy International Animated Film Festival, Alberto Vázquez (who has just completed his second feature film, Sangre de Unicornio), picked up the Special Jury Prize for Homeless Home, the first time a Spaniard has returned home with a Cristal.  These and other recent recognitions give international visibility to our cinematography and, nevertheless, they are only the tip of the iceberg of the great talent of contemporary Spanish animators who participate in the extraordinary creative moment that the medium is experiencing in our country.

In 2015, thanks to the public entities Acción Cultural Española and the Center of Contemporary Culture of Barcelona, I curated a research, restoration and dissemination project that resulted in a programme of 8 screenings entitled From Doodles to Pixels. Over One Hundred Years of Spanish Animation. This film series of screenings contained historical and auteur films (short films, feature films and commercials), throughout more than a hundred years of history in our country that had had little or no visibility. It was the perfect excuse to put into circulation, and in new remastered copies, a part of the audiovisual legacy of our country and to give an account of its discoveries and singularities. The programme toured 35 venues around the world, including the MoMA in New York and the Annecy International Film Festival. Today, a collector’s edition of 3 DVDs plus a book remains, published as a catalogue of the show.

Since then, animation in our country has done nothing but grow with new and interesting proposals. Today Animator, the International Animated Film Festival in Poznan, gives me the opportunity to update this programme for the international audience, with titles made during the last decade in Spain.

It is a pleasure to present in Poland two sessions for adult audiences: Spanish Contemporary Animation 1: My Story and Spanish Contemporary Animation 2: Original Minds. In addition to these programmes, some titles are included as part of the festival’s children’s programme.

The 20 selected films show the idiosyncrasy of our animated cinematography, through some issues that have been repeated since our first animated films, made over a Century ago, until today. On the one hand, it is remarkable the experimental aspect and the wide variety of techniques and styles, which have been inherited and taken to new territories by Kris Zembe or Fernando and Helena Pomares with their exquisite drawings, Sam, Anna Solanas and Marc Riba with the perfection of their stop motion puppets and Daniel Martínez and Rafa Cano with a fabulous 3D, among others. On the other hand, the connection of animation in Spain with the universe of underground comics stands out, visible in the work of Carla Pereira and Alberto Vázquez, both also cartoonists who inspire their films (as did their predecessors Jordi Amorós and Javier Mariscal, to give a not-so-distant example). It is also worth mentioning the relationship between Spanish animated cinema and art (we recall here the essential work of the Basque painter and filmmaker José Antonio Sistiaga) in the work of animators such as Izibene Oñederra, Isabel Herguera and María Lorenzo, among others. Another noteworthy issue is that since our great pioneer Segundo de Chomón (1871-1929), who worked mainly in France and Italy, we have witnessed the flight of talent towards a more robust industry such as the American or other European countries; in this programme you will find animators respected in the international industry, such as César Díaz Menéndez – who has worked under the orders of Tim Burton, Wes Anderson and Guillermo del Toro – and Carlos Baena, an essential member of Pixar, who fortunately have not stopped producing his personal work. And finally, two new motifs or interests, palpable in the last decade, are self-representation and feminism. In line with current international creation, the interest in animation with a documentary accent, life stories, as well as the step forward of many young female animators, have endowed our filmography with an unprecedented thematic and formal diversity. One only has to look at the work of Rocío Álvarez, María Manero, Cármen Córdoba and many other young animators to realise that themes, motifs and aesthetics continue to renew themselves.

This programme contains some of the best short films produced in the last decade in Spain, a country with a great artistic tradition, a modest but interesting history in animation and a growing attention to creation in the technological environment. This, together with the multiplication of schools and studios, has generated an increasingly solid and creatively relevant environment for animation. I hope you enjoy this selection of Spanish animation!

Carolina López Caballero
Director Animac Lleida. International Animation Film Festival of Catalonia.